Roofs 2010-10-06 Brandwerendheid van veel woningen is onvoldoende

In 2008 zijn er kort na elkaar in Hoofddorp en Zaandam als gevolg van een brand in één woning meerdere rijtjeswoningen geheel afgebrand. VROM-inspectie heeft naar aanleiding hiervan een onderzoek ingesteld. Er is sprake van een aanzienlijke hoeveelheid woningen van eenzelfde bouwtype dat niet brandveilig is. Hoe ziet het probleem er in de praktijk uit en hoe kan het opgelost worden?

Niels van de Pol, Cedric Consult
Figuur 0: afbeelding  van een willekeurige rijtjeswoning invoegen met de tekst “Is de brandveiligheid van deze woningen al gecontroleerd?”
Wat is het probleem
De brandwerendheid, weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO), van de woningscheidende wanden van de afgebrande woningen voldeed niet aan de eis uit het Bouwbesluit. Voor bestaande woningen stelt het Bouwbesluit dat de WBDBO minimaal 20 minuten moet bedragen. Voor nieuwbouw geldt een eis van 60 minuten.
Omvang van de problematiek
VROM-inspectie heeft een onderzoek gedaan naar de omvang van de problematiek. Hieruit blijkt dat er tot 1980 ongeveer 155.000 woningen van het type zoals aanwezig in Hoofddorp en Zaandam zijn gebouwd. Dit betreft rijtjeswoningen met een plat dak. Ook bij woningen met hellende daken kunnen problemen met brandoverslag voorkomen. Daarnaast zijn er nog eens 125.000 woningen in gestapelde bouw die mogelijk dezelfde problemen kennen en geldt bij gestapelde bouw ook dat woningscheidende vloeren een brandwerendheid van 20 minuten moeten bezitten. Kortom, als gekeken wordt naar bovenstaande korte inventarisatie betreft het mogelijk een aanzienlijk deel van de woningvoorraad dat niet brandveilig is.
Wat leert de praktijk
De praktijk leert dat het veelal slecht gesteld is met de brandwerendheid van woningscheidende wanden. Op niet zichtbare plaatsen is er vaak sprake van onvolkomenheden in aansluitingen. Hierbij moet gedacht worden aan naden en kieren tussen de woningscheidende muur en het dakbeschot. Soms is er ook sprake van hele gaten in de woningscheidende wand. Het lijkt erop dat tijdens de bouw is gewerkt volgens het principe “wat niet weet, dat niet deert”. En eerlijk is eerlijk, vroeger was men zich minder bewust van de eisen ten aanzien van brandveiligheid. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat het vooral aansluitingen van verschillende materialen en gebouwdelen betreft. Deze gebreken zijn meestal niet zichtbaar. Bij platte daken zijn de slechte aansluitingen veelal verborgen achter verlaagde plafonds, bij woningen met hellende daken achter de knieschotten of eveneens achter een verlaagd plafond. De enige aansluiting die kritisch is en wel zichtbaar, is de oplegging van de gordingen. Hier ontstaan ook vaak naden en kieren bij de aansluitingen.
Afbeelding 1: Woningscheidende wand ter plaatse van een knieschot. De woningscheidende wand loopt niet door achter het knieschot tot tegen het dakbeschot. Ook is de spouw tussen dakpannen en dakbeschot niet afgedicht met isolatiemateriaal.
Afbeelding 2: Woningscheidende wand ter plaatse van de nok. Het metselwerk is niet voortgezet.
Woningen met hellende daken zijn veelal in te delen in een drietal categorieën te weten:

  1. Woningen van voor 1950: rieten dakbeschot, doorbrandtijd nihil.
  2. Woningen tussen 1950 en 1970: dakbeschot bestaande uit houten delen, doorbrandtijd circa 9 minuten bij slecht sluitende messing-groef.
  3. Woningen tussen 1970 en 1980: dakbeschot bestaande uit spaanderplaat, doorbrandtijd circa 18 minuten.

Bovenstaande waarden zijn doorbrandwaarden van het dakbeschot. Voor brandoverslag moet de brand dus tweemaal door eenzelfde constructie en is de doorbrandtijd dus tweemaal zo lang. Echter, hierbij is dan nog geen rekening gehouden met gebreken in de aansluitingen die er zoals aangegeven wel degelijk zijn.
Afbeelding 3: Weg van branddoorslag ter plaatse van het knieschot.
Waardoor slaat het vuur zo snel over
Het vuur kan snel overslaan als gevolg van de genoemde onvolkomenheden. Door grote gaten kan het vuur zich snel verspreiden naar een aangrenzende woning. Kleine kieren en naden vormen ook een groot gevaar doordat als gevolg van drukverschillen die ontstaan bij brand warme verbrandingsgassen door deze naden en kieren naar een aangrenzende woning kunnen stromen. Deze verbrandingsgassen hebben veelal een zodanig hoge temperatuur dat materialen aan de andere zijde van een woning spontaan kunnen ontbranden.
Wat is de oplossing
De oplossing van het probleem is in theorie simpel. Verhinder dat vuur of brandbare gassen zich kunnen verplaatsen naar een naastgelegen woning. In de praktijk is het oplossen in bestaande situaties echter lastig. SBR geeft in haar publicatie “brandwerende details, woning- en utiliteitsbouw” enkele oplossingen voor het van binnenuit brandwerend afdichten. In de praktijk zal het toch vaak een combinatie worden van een aanpak van binnenuit en van buitenaf. Bij hellende daken zal aan de binnenzijde goed gekeken moeten worden of het dakbeschot en de gordingen overal goed aansluiten op de woningscheidende muren. Is dit niet het geval dan zullen naden en kieren brandwerend afgedicht moeten worden, bijvoorbeeld met een brandwerende kit. Hierbij moet er wel goed op gelet worden dat kit maar tot een bepaalde kierbreedte toepasbaar is. Grotere openingen moeten uitgevuld worden met een onbrandbaar materiaal, veelal is de beste oplossing het opmetselen van de woningscheidende muur. Dit zal ook vaak moeten gebeuren bij woningen met hellende daken aan de buitenzijde ter plaatse van het knieschot.
Naast de genoemde aanpassingen moet bij hellende daken de ruimte tussen de dakpannen en de woningscheidende muur uitgevuld worden met een strook steenwol in een persing >30 kg/m3 en met een breedte van circa 400 mm. Dit ter voorkoming van brandoverslag via de spouw tussen dakpannen en dakbeschot.
Afbeelding 4: doorsnede van een bestaande en nieuwe situatie van een woningscheidende wand bij een hellend dak
Afbeelding 5: doorsnede van een bestaande en nieuwe situatie van een woningscheidende wand bij een plat dak
Veel woningen van voor 1982 zijn niet, of nagenoeg niet, geïsoleerd. Het is dan ook het overwegen waard om na te gaan of het vervangen van het totale dak door een geïsoleerde dakconstructie mogelijk is. Dan wordt naast de brandveiligheid ook het comfort verbeterd en het milieu gespaard.
Verantwoordelijkheden
Sinds 2007 is de eigenaar van een pand via een wijziging in de Wet op de economische delicten beter vervolgbaar en strafbaar in het geval er sprake is van een brandonveilige situatie. Partijen kunnen en zullen hierdoor in de toekomst eerder aangesproken worden op hun aandeel in brandveiligheid en riskeren zelfs een gevangenisstraf als blijkt dat niet voldaan is aan de zorgplicht. Het is dan ook van het grootste belang inzicht te verkrijgen in de staat van het vastgoed.
Te ondernemen stappen om te komen tot een brandveilig gebouw
Allereerst is het belangrijk inzicht te verkrijgen in de staat van de voorraad. Een eerste inschatting kan verkregen worden door te kijken naar het bouwjaar van de woningen. Zijn er woningen van voor 1982 dan wordt onderzoek dringend geadviseerd. Dit onderzoek zal moeten bestaan uit een archiefonderzoek voor zover aanwezig, en een inspectie op locatie. Juist de eerder genoemde kritische aansluitingen zullen goed bekeken moeten worden, dit kan steekproefsgewijs. Vervolgens zal op basis van deze inventarisatie een inschatting gemaakt moeten worden van de brandwerendheid van de aangetroffen woningscheidende wand. Als op deze wijze de huidige situatie in beeld gebracht en gewaardeerd is, en blijkt dat deze onvoldoende is, kan gestart worden met de uitwerking van een hersteloplossing. Dit kan bijvoorbeeld op een wijze zoals opgenomen in afbeelding 3 en 4. In de praktijk zal echter altijd gekeken moeten worden welke oplossing voor de gegeven situatie voldoet. Hierin zal een inschatting van de overlast voor de bewoner zeker meegenomen moeten worden. De communicatie met de bewoners moet niet worden onderschat. De bewoners moeten zich immers veilig blijven voelen in hun huis zolang dit nog niet voldoet aan de eisen uit het Bouwbesluit. VROM raadt in haar brochure daarom aan rookmelders te installeren, dan worden bewoners in ieder geval op tijd gealarmeerd.
Literatuur:

  1. VROM inspectie: inspectiesignaal brandwerendheid woningscheidende constructies
  2. VROM inspectie: handreiking brandveiligheid van woningscheidende constructies
  3. SBR publicatie: brandwerende details, woning- en utiliteitsbouw

  

Wilt u deze tekst in opgemaakte vorm lezen met foto's, klik dan deze link aan, dan ontvangt u de tekst in een PDF bestand



Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door:

Leveranciernaam